Wśród zjawisk otaczającego nas świata często dostrzegamy wydarzenia, w których występuje pieniądz. Ludzie zakupują za posiadane pieniądze potrzebne im towary w handlu detalicznym. Przedsiębiorstwa detaliczne zakupują towary w hurtowniach, te u producentów, a wszyscy płacą za towary według cen wyraża­nych w pieniądzu. Gospodarka socjalistyczna jest bowiem gos­podarką towarowo-pieniężną. Wynika to ze społecz­nego charakteru produkcji i potrzeby podziału wyprodukowanych towarów. Proces produkcji ma charakter społeczny, ponieważ ludzie pracują nie w odosobnieniu, lecz współpracując ze sobą pracują wzajemnie dla siebie. Przy współczesnych metodach wytwarzania w procesie produkcji współdziała wielu ludzi. Między robotnikami tworzącymi zespoły i między zespołami, kierownictwem i samo­rządem robotniczym występuje w procesie produkcji złożony splot różnorodnych powiązań. Uzyskanie oczekiwanego rezultatu (np. wytworzenie samochodu, telewizora) wymaga zorganizowanej współpracy. Współpraca nie ogranicza się do jednego zakładu wytwórczego, ale obejmuje różne przedsiębiorstwa, gałęzie prze­mysłu, a w konsekwencji całą gospodarkę narodową. Społeczny podział pracy sprawia, że producent wytwarza jeden lub kilka wyrobów i to w ilości przekraczającej jego potrzeby. Wywołuje to potrzebę wymiany wyprodukowanych towarów. Wymiany dokonuje się przy użyciu pieniądza, który zgodnie z marksowskim określeniem jest powszechnym ekwiwalentem* * Ekwiwalent (łac. aeguivalens) — równowartość, odpowiednik. Towar, ' w którym wyraża się wartość innego towaru. towarów. Pieniądz jest towarem, który może być wymieniony na wszystkie towary. Jest więc środkiem nabywczym wo­bec towarów. W pieniądzu są wyrażane i rejestrowane przez księgowość przejawy działalności gospodarczej przedsiębiorstw. Nakłady pra­cy żywej (ludzkiej) liczone w godzinach, zużycie materiałów liczo­ne w kilogramach, metrach np., zużycie energii, maszyn, urządzeń, a także sprzedawane wyroby są wyceniane w pieniądzu i ewiden­cjonowane wartościowo. Umożliwia to porównanie wszystkich nakładów poniesionych dla wyprodukowania towarów z wpły­wami uzyskanymi z ich sprzedaży. Nadwyżka wpływów nad na­kładami jest finansowym efektem działalności gospodarczej przed­siębiorstwa. Dochody z uspołecznionych przedsiębiorstw są 'podstawowym źródłem dochodów państwa. Państwo pokrywa z uzyskanych do­chodów wydatki na cele ogólnospołeczne, jak np. finansowanie służby zdrowia, szkolnictwa, różnych inwestycji. Zarówno wpłaty przedsiębiorstw, jak i wydatki państwa, dokonywane są w formie pieniężnej. Jeżeli przedsiębiorstwa nie posiadają środków pieniężnych niezbędnych dla wykonywania zadań gospodarczych, zaciągają kredyty w bankach. Odwrotnie zaś, nadwyżki posiada­nych pieniędzy przedsiębiorstwa wpłacają do banków w celu prze­chowania. Przedsiębiorstwa rozliczają się w formie pieniężnej również między sobą. Producent otrzymuje za wyprodukowane i zbywane towary środki pieniężne, aby móc wypłacić wynagrodzenia zało­dze, nabyć surowce, paliwo, usługi itp. Nabywca musi więc posia­dać odpowiednie środki pieniężne na zakup towarów. Środki te wpływają od jego odbiorców w formie zapłaty za dostarczone to­wary. Rozliczenia pieniężne wynikają nie tylko ze stosunków gospo­darczych między przedsiębiorstwami. Pracownicy przedsiębiorstw otrzymują wynagrodzenia, nagrody pieniężne, a uczniowie i stu­denci stypendia, aby móc zakupić za te pieniądze potrzebne im towary, usługi. Dochody ludności rolniczej .pochodzą w przeważa­jącej części z uspołecznionych przedsiębiorstw, które skupując od rolników produkty roślinne i zwierzęce zasilają wieś potężnym strumieniem pieniądza. Także rzemieślnicy świadczą usługi uspo­łecznionym przedsiębiorstwom i otrzymują zapłatę w pieniądzu. Ludność na ogół nie wydatkuje wszystkich dochodów pienięż­nych, lecz część ich lokuje w postaci wkładów oszczędnościowych w kasach oszczędności, podejmuje później swe oszczędności i znów je wpłaca. Rolnicy i rzemieślnicy lokujący pieniądze w spółdziel­niach oszczędnościowo-pożyczkowych korzystają tam także z kre­dytów na cele produkcyjne. Ludność ubezpiecza się od wypadków losowych, np. rolnicy od pożaru lub gradobicia, posiadacze samo­chodów od wypadku. Ubezpieczeni opłacają składki ubezpieczenio­we, a gdy wydarzy im się wypadek objęty ubezpieczeniem, otrzy­mują w pieniądzu odszkodowanie. Przedstawione wyżej zjawiska są nierozłącznie związane z go­spodarką towarowo-pieniężną. Ponieważ występuje w nich pie­niądz, możemy je nazwać zjawiskami pieniężnymi.